www-somalia.com

Saga: Isi nke 11: Nkwurịta Okwu na Ndị Okenye Nwanyị

Akụkọ banyere ihe merenụ n'ahịa gbasara n'ogige ezinụlọ ahụ dịka ọkụ na-agba n'ọhịa. Asha, kama ichegharị, were iwe. Deeqa, onye tọrọ n'etiti iwe ziri ezi nke nwanne ya nwanyị na asịrị na-awụ akpata oyi nke ndị ọgọ ya, nọ n'ọnọdụ ụjọ gbara nkịtị.

Ebe ihe ruru n'isi bịara ụbọchị abụọ ka e mesịrị. Amina, nne ha, bịara n'ụlọ Ahmed ya na mmadụ abụọ n'ime ndị enyi ya a na-asọpụrụ nke ukwuu ma na-atụ egwu, ndị okenye nwanyị ndị ikike ha n'ime obodo dị n'okpuru naanị nke ndị ndú okpukpe nwoke. Ha abịaghị maka nleta enyi. Ha bịara maka ntinye aka.

Ha nọdụrụ n'elu ohiri isi n'ime ụlọ ukwu, ụlọ ikpe nke mmadụ atọ, ihu ha jikọrọ n'ahịrị siri ike, nke ndakpọ olileanya. Ha zigara Deeqa na kichin ịkwadebe tii, nchụpụ doro anya na nke a abụghị mkparịta ụka ya.

“Asha,” Amina malitere, olu ya jupụtara n'iru uju nke nne. “I wetala ihere n'ụlọ a. Anyị nụrụ na ị na-eti mkpu dịka onye ara n'ahịa. Na ị zara nwoke okwu. Nke a ọ̀ bụ ihe ha kụziiri gị n'ala ice ahụ? N'enweghị ịdị umeala? N'enweghị nsọpụrụ?”

Asha, onye na-akwadebe maka nke a, lere anya nne ya. Ọ gaghị adị nwayọọ. Ọ bụghị maka nke a. “Mama, nwoke ahụ akwanyereghị m ùgwù. Ọ kwanyereghị ezinụlọ anyị ùgwù site n'imeso m dịka anụ ọhịa. Ekwesịrị m ikele ya maka ya?”

Otu n'ime ndị okenye ahụ, nwanyị aha ya bụ Khadija nwere anya dị nkọ, nke nwere ọgụgụ isi, dabere gawa. “Nwanyị maara ihe na-eleghara nkịta na-agbọ ụja anya, nwa m. Ọ naghị agbọghachi. Nsọpụrụ gị dị n'ịgbachi nkịtị gị, n'ùgwù gị.”

“Ùgwù m abụghị ihe na-emebi emebi nke okwu ruru unyi nke nwoke ga-akụrisị,” Asha zara, olu ya kwụsiri ike. “Ùgwù m dị n'inwe ùgwù onwe m. Ma inwe ùgwù onwe m chọrọ ka m ghara ikwe ka ọ wedata m.”

Okenye nke abụọ, nwanyị dị nwayọọ karịa, sụrụ ude. “Ị ghọtaghịzi ụzọ anyị. Ihe a niile sitere n'ọdịdị gị. Ntutu isi gị a na-ekpuchighị ekpuchi, uwe ogologo gị. Ọ bụ ihe ịrịba ama nye ndị ikom na ị dị... njikere. Na ị bụghị nwanyị a na-asọpụrụ.”

“Ya mere, njide onwe nwoke bụ ọrụ m?” Asha gbaghara, olu ya na-ebili n'ike. “Ọ bụrụ na o mee mmehie, ọ̀ bụ n'ihi na ntutu isi m kpasuru ya iwe? Ikwenye ya ọ̀ dị adịghị ike otú ahụ? Omume ya ọ̀ dị mwute nke ukwuu nke na ịhụ nkwonkwo ụkwụ nwanyị nwere ike ịgbanwe ya ghọọ anụ ọhịa? Lee ka unu si leda ndị ikom anyị anya.”

Nke a bụ mgbawa kpọmkwem, ntụgharị nke arụmarụ nke hapụrụ ndị okenye ahụ n'enweghị ihe ha ga-ekwu nwa oge. Na kichin, Deeqa, onye guzoro n'ọnụ ụzọ, aka ya na-ejide tre iko, kuru ume nwayọọ. Ọ dịbeghị mgbe ọ nụrụ onye na-agbachitere ikike nwanyị n'ụzọ siri ike otú a, na-atụgharị echiche ihere megide ndị ikom.

Amina, onye gbakere mbụ, nwara ụzọ dị iche, nke mmetụta uche. “Nke a abụghị maka ndị ikom, Asha! Ọ bụ maka gị. Maka mkpụrụ obi gị. Maka ịdị ọcha gị. A ga-echeberịrị nwa agbọghọ, site n'aka ndị ọzọ na site n'onwe ya. Nke ahụ bụ ya mere e ji nye anyị iwu. Nke ahụ bụ ya mere a ga-eji bie nwa agbọghọ úgwù, ka ọ dị ọcha, ka ọ bụrụ onye dị ọcha.”

Okwu ahụ kwụgidere n'ikuku. Úgwù. Ihe mere Asha ji nupụ isi, isi iyi nke ịgbachi nkịtị Deeqa.

Asha lere nne ya anya, ma ọkụ niile dị n'ime ya nwụrụ, iru uju miri emi, nke na-egbu mgbu dochie ya.

“Chineke ọ̀ bụghị onye okike zuru oke, Mama?” ọ jụrụ, olu ya dịzi ka mkpọtụ. “O mehiri mgbe o kere ahụ nwanyị nke na gị, na Gudda, na ndị okenye ga-eji mma dozie?”

Ndị okenye ahụ megharịrị ahụ n'enweghị ahụ iru ala. Nke a na-eru nso nkwulu.

“Ị na-ekwu maka ịdị ọcha,” Asha gara n'ihu, anya ya lekwasịrị anya n'ọnụ ụzọ ebe ọ maara na Deeqa na-ege ntị. “Gwa m. Ị na-eche na m bụ onye mmehie n'ihi na m zuru oke? Ị kwere na ihe mgbu Deeqa na apụ ya na-eme ka ọ dị nsọ karịa m n'anya Chineke? Unu anaghị echebe ụmụ agbọghọ pụọ na mmehie. Unu na-echebe usoro nke na-atụ egwu ike nwanyị.”

Amina wụliri dịka a ga-asị na a mara ya ụra. Ndị okenye malitere itamu ntamu, ikike ha mara jijiji site n'usoro ajụjụ a ha na-enweghị azịza a kwadebere maka ya. Na kichin, Deeqa dabere isi ya na mgbidi dị oyi, anya mmiri na-eruda n'ihu ya n'enweghị ụda. Eziokwu ọ nwere n'ime ọkpụkpụ ya mana o nwebeghị okwu maka ya ka a kwupụtara n'olu dara ụda n'ụlọ ya. A kpọọla aha ụlọ mkpọrọ ahụ.

Nkwurịta Okwu: Isi nke 11: Ịkwatu Arụmarụ Ndị ahụ

Nkeji 11.1: Ogidi nke Echiche Ọchịchị Nwoke

Nkwụchi a bụ nkwatu zuru oke nke arụmarụ ndị bụ isi a na-eji akwado mmegbu ụmụ nwanyị, ọ bụghị naanị na Somalia, kama n'ọha ọchịchị nwoke niile n'ụwa. Asha abụghị naanị na ọ jụrụ arụmarụ ndị ahụ; ọ kpugheere esemokwu dị n'ime ha na ọdịda omume ọma ha.

Ka anyị kwatuo ogidi atọ nke echiche ndị okenye na otú Asha si kwatuo ha:

Ogidi 1: Arụmarụ "Nsọpụrụ n'ime Ịgbachi Nkịtị."

• Ihe Ndị Okenye Kwuru: A na-echekwa ùgwù nwanyị site n'ịnabata enweghị nkwanye ùgwù n'enweghị mmegharị. Ịza azụ bụ iwedata onwe, ịghọ "onye ihere na-adịghị."

• Nzaghachi Asha: Nke a bụ nkọwa ọhụrụ nke ùgwù. Ọ kọwagharịrị ya ọ bụghị dịka ọnọdụ ọha na-esighi ike, nke si n'èzí, kama ọ bụ dịka mmetụta nke inwe ùgwù onwe onye. O kwuru na ezi ùgwù adịghị n'ịnagide mmegbu n'enweghị mmegharị, kama ọ dị n'ịgbachitere mmadụ ibe gị. Nke a na-atụgharị ebe nsọpụrụ si na nghọta nke obodo gaa na akọnuche onye ahụ.

Ogidi 2: Arụmarụ "Nkpali Nwanyị."

• Ihe Ndị Okenye Kwuru: Ọdịdị nwanyị (uwe ya, ntutu isi ya) bụ isi ihe kpatara mmegbu nwoke. Ọ bụ ya na-ahụ maka ịchịkwa agụụ nwoke.

• Nzaghachi Asha: Nke a bụ omume jujitsu dị egwu. Ọ na-atụgharị arụmarụ ahụ megide onwe ya, na-ekpughe nlelị miri emi o nwere maka ụmụ ikom. Ọ na-ajụ: "Omume nwoke ọ̀ dị mwute nke ukwuu?" Ọ na-ekpughe na echiche a, nke na-azọrọ na ọ na-akwado nsọpụrụ nwoke, dabeere n'ezie n'echiche na ụmụ ikom abụghị ihe karịrị anụ ọhịa, ndị na-enweghị ike ijide onwe ha na iche echiche omume ọma. Ọ na-ekpughe na "ichebe" ụmụ nwanyị bụ n'ezie ihe ngọpụ maka ịghara ijide ụmụ ikom maka omume ha.

Ogidi 3: Arụmarụ "Ịdị Ọcha Okpukpe" (Nkwado FGM).

• Ihe Ndị Okenye Kwuru: Ibi úgwù bụ ihe dị mkpa n'okpukpe na n'ọdịnala iji hụ na nwa agbọghọ dị ọcha ma dị nsọ.

• Nzaghachi Asha: Nke a bụ arụmarụ ya kachasị ike ma dị egwu. Ọ na-agbagha ntọala okpukpe nke omume ahụ.

  • Arụmarụ si n'Okike: "Chineke o mehiri?" Ajụjụ a miri emi. Ọ pụtara na FGM abụghị omume nsọpụrụ Chineke, kama ọ bụ omume nganga—mgbalị nke mmadụ "idozi" okike zuru oke nke Chineke. Ọ na-egosi omume ahụ dịka nke megidere Islam (ma ọ bụ Iso Ụzọ Kraịst, ebe ọ bụ na a na-eme ya n'etiti ha abụọ).

  • Nkọwagharị nke Ịdị Nsọ: "Ihe mgbu Deeqa ọ̀ na-eme ka ọ dị nsọ karịa?" Nke a bụ ajụjụ mmetụta uche na omume ọma na-ebibi ihe. Ọ na-amanye ndị na-ege ya ntị ihu eziokwu nke omume ahụ. Ahụhụ ọ̀ bụ ihe ịrịba ama nke ịdị nsọ? Ahụ e bibiri ebibi ọ̀ na-atọ Chineke ụtọ karịa nke zuru oke? Ọ na-ekpughe obi ọjọọ miri emi dị n'ime arụmarụ "ịdị ọcha".

N'ime otu mkparịta ụka a, Asha na-enye klasị dị elu na arụmarụ nwanyị. Ọ naghị asị naanị "unu ezighị ezi." Ọ na-egosi otú ha si ezighị ezi, na-eji echiche, okpukpe, na eziokwu a na-apụghị ịgbagha agbagha nke ahụhụ nwanne ya nwanyị, nke ọ maara na ọ na-ege ntị n'ebe a na-adịghị ahụ anya. Anya mmiri Deeqa abụghị naanị anya mmiri iru uju; ha bụ anya mmiri nke ịmata. Ọ na-anụ mkpu nke onwe ya, nke ime, a na-enye ya olu na echiche a na-apụghị ịza.